هاگات چه‌مه‌کام بۆ!

کناچێوه‌ کۆره‌ که‌ دڵش شیه‌بێ کوڕێوی و عاشقۆ کوڕه‌که‌ی بیێبێ ، به‌ کوڕه‌که‌ی واتش : ئاواتم ئانه‌نه‌ تاوه‌یام وینووت و تا ئاخروو عه‌مریم گه‌ره‌کم بی و پێوه‌ره‌ عاشقانه‌ بژیومێ . شۆنۆ ئانه‌یه‌ره‌ که‌ چه‌مێ کناچه‌کێشا عه‌مه‌ڵ که‌رذێ و چه‌مێش که‌رذێشه‌وه‌ و چه‌مش که‌وت به‌ کوڕه‌که‌ی واتش : ئه‌گه‌ر زانه‌یام تۆیچ پێسه‌ من کۆره‌نی هه‌رگیز گه‌ره‌کم نه‌بینی . ئیسه‌یچه‌ لوه‌ با ئێتر نه‌وینووت و منیچ بلوو دوور جه‌ تۆ بژیڤوو . کوڕه‌که‌یچ واتش خاسا لوه‌ به‌ڵام وه‌ڵێ ئانه‌یه‌نه‌ بلی با چێوێوت پنه‌ واچوو و ویرت نه‌شۆوه‌ : ئیسه‌ولا هاگات چه‌مه‌کام بۆ !

په‌ی هاگاداری

دانشگاو په‌یام نورو شارو مه‌ریوانینه‌ که‌لاسوو فێرکه‌رذه‌و زوانی هه‌ورامی نریاره‌

به‌ ته‌لاش و سه‌عیه‌و برێو جه‌ ویرمه‌ندا و وانیاراو مه‌ریوان و هه‌ورامانی، دانشگاو په‌یام نورو شارو مه‌ریوانینه‌ که‌لاسوو فێرکه‌رذه‌و زوانی هه‌ورامی په‌ی وانیاره‌کا نریاره‌. ئی که‌لاسه‌ دوێ به‌شێن. به‌شی ئه‌وه‌ڵش فێرکه‌رذه‌و وانای و نویسیای به‌ زوانی هه‌ورامین و به‌شی دووه‌مش فێرکه‌رذه‌و قه‌واعێدو رازوانی هه‌ورامین. وه‌شبه‌ختانه‌ وانیاره‌کێ به‌ گه‌رمی ئاماینی پێوایشه‌وه‌ و ئێستقباڵی فره‌شا چنه‌ که‌رذه‌ن و تا ئیسه‌ چن جه‌له‌سێچ بریان ڕاوه‌. ئوستاد و فێرکارو ئه‌وه‌ڵین ده‌وره‌و ئی که‌لاسیه‌‌ "فاتێح ره‌حیمی" ا . که‌ کتێبوو ده‌ستور زوانی هۆرامیش نویسه‌ن و چاپوو دوه‌میش هامنو ئێساڵی ئامان بازار.

به‌ ئۆمیدوو ئانه‌یه‌ ئی جۆره‌ هه‌رمانێ‌ جه‌ ئه‌وته‌ر شار و ده‌گاکاو هه‌ورامانینه‌ و هه‌رپاسه‌ سه‌راسه‌روو دنیاینه‌ بریا راوه‌ و زوان و فه‌رهه‌نگوو هه‌ورامانی ڕو به‌ ڕو گه‌شه‌ش په‌نه‌ دریو.

چراغ وه‌نه‌وشه‌

چراغ وه‌نه‌وشه‌ ، چنــــــوور چه‌نی گوڵ

 

عـــــــه‌زم رای وێساڵ تۆشان ها نه‌ دڵ

 

چنوور جه‌ سه‌ر کۆ ، وه‌نه‌وشه‌ جه‌ چه‌م

 

گوڵ جه‌ گـــوڵستان وه‌ هه‌م بیه‌ن جه‌م

 

واتشـــــان به‌ مــــــــــن به‌نده‌ی فڵانی

 

چــــــوون حاڵ زانه‌نی به‌ حاڵ مـــه‌زانی

 

بۆ نه‌ رای ( الله‌ ) بکـــــه‌ره‌ کـــــــــــارێ

 

بیاومــــێ به‌ وه‌سڵ ئه‌و دڵبه‌ر جـــــارێ

 

چراغ ها هه‌ر سێم به‌ستـه‌ن به‌ ده‌سته‌

 

چ ده‌سته؟‌ ده‌ستـــــه‌ی زگــاران به‌سته‌

 

هه‌ر سێم ئاوه‌رذه‌ن چوون خــــاکساران

 

هه‌ر یه‌ک وایه‌ی وێ وه‌ چه‌م مــــه‌ذاران

 

چنــوور په‌ی زوڵفت په‌شێو حـــــاڵشه‌ن

 

وه‌نه‌وشه‌ ســــه‌وذای خاڵ خـــه‌یاڵشه‌ن

 

گۆڵ په‌ی جه‌مینت مه‌سۆچۆ چوون شه‌م

 

جه‌ دووریت  نیشته‌ن نه‌ پای خاری خه‌م

 

ساحێب پایــــه‌نی بوڵـــــه‌ند بۆ پایـــه‌ت

 

با وایه‌ گێــــــران هــــــه‌ر یۆ جــه‌ مایه‌ت

 

***

 

بێسارانی

هێڵه‌ی ڕه‌نگ کریا

ماچا " شا عه‌باس " شه‌وانه‌ی له‌مه‌ش مدرێ گیر ، ڤه‌روو ئانه‌یه‌ مشیه‌یا ئننه‌ لوه‌یا ڕانه‌ تا کوچێو له‌مه‌کێش سه‌ره‌وه‌یا . هه‌ر ڤه‌روو ئانه‌یه‌ ئێتر بیه‌بێ کاره‌یو که‌ گرذ شه‌وێوه‌ زیێره‌ و ده‌س که‌رێ گێڵای دلێ شاریه‌نه‌ . وه‌ختێو گرذ که‌س وه‌رمش گنێ پۆره‌ ئاذ چنی وه‌زیره‌که‌یش جلێ شڕێ که‌رێنێنه‌ و پێوه‌ جه‌ کاخه‌نه‌ زیێنێره‌ و لوێنێ دلی شاریه‌نه‌ و ده‌س که‌رێنێ گێڵای . یۆ چا شه‌وا پاڵوو حه‌مامێوی وێرانی قه‌ذیمیه‌نه‌ ره‌ذێ بێنێ که‌ دیشا ده‌نگه‌ ده‌نگێو مه‌ی . شا عه‌باس چنی وه‌زیره‌که‌یش واتش دا با بلمێ چوه‌ر بزانمێ کێنێ چا و چێش ماچا ، پاسه‌ هه‌م کوچێو جه‌ وه‌خته‌که‌یما ویه‌رۆ و هه‌م مزانمێچ که‌ خه‌ڵک چێش ڤیه‌رۆ دڵشه‌نه‌.

وه‌زیره‌که‌ واتش به‌ڵێ قوربان و لوه‌ینه‌ دڵێ وێرانه‌که‌ی . دیشا یه‌رێ نه‌فه‌رێ ئینه‌ چاگه‌ و ئه‌یرشا که‌رذه‌نه‌وه‌ و ده‌سێشا داره‌ینێ ئه‌یره‌که‌یره‌ و ده‌ورشه‌نه‌ نیشتێنێره‌ . شا عه‌باس و وه‌زیره‌که‌ش سڵامشا که‌رذ و ئاذێچێ سڵامه‌که‌شا ئه‌ساوه‌ و یاگێوه‌شا په‌ی ها‌ڵیێ که‌رذێ تا به‌یا وه‌ره‌وه‌ و ده‌وروو ئه‌یره‌که‌ینه‌ بنیشاره‌. شا عه‌باس وه‌شی تشیش که‌رذ چنیشا و ماچۆ ده‌ی فه‌رماودێ خه‌ریکێ چێشی بێندێ ، ئێمه‌ به‌ره‌وه‌ بێنمێ ده‌نگه‌ده‌نگتا ئه‌ی ، با نه‌ذابۆما دلێ قسه‌کاتا. یۆشا که‌ جه‌ گرذی پیرته‌ر بێ ئاماوه‌ جواب و ماچۆ خێر به‌یدێ سه‌روو چه‌ما، وه‌ڵڵا براکه‌م خه‌ریکێ بێنمێ گرذ که‌س ئاواتێ وێش واچێ . شا عه‌باسیچ ماچۆ ده‌ی ئاواته‌کاتا واچدێ با ئیمه‌یچ بژنه‌ومێشا . کابراچ ئاماوه‌ جواب و ماچۆ وه‌ڵڵا من خه‌ریک بێنێ واچه‌ی واچێنێ که‌ حه‌ز که‌روو ئه‌سپێوم بۆ و تۆره‌کڵێو زه‌ڕ و چی ده‌گانه‌ بزیه‌وڤه‌ ، بلوو پیلا و په‌ولانه‌ و خاس گێڵوو و چێوێ فێر بوو . هه‌ر جه‌ زوه‌وه‌ من ئینه‌ ئاواتما به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ نه‌ ئه‌سپم هه‌ن و نه‌ زه‌ڕ.

گرذ ده‌سشا که‌رذ خوه‌ی و یۆته‌رشا که‌ یۆ چاخێو بێ ده‌سێوش ئارذ سه‌روو له‌مێشه‌ره‌ و ماچۆ ده‌ی تۆخوا ئانه‌ ئاواتا ئاذی هه‌نش ؟ من ئه‌سپم گه‌ره‌ک نیا به‌ڵام زه‌ڕه‌که‌م گه‌ره‌کا ئه‌ڵبه‌ت نه‌ک تۆره‌کڵێو ، یه‌رێ چوار تۆره‌کڵێ ، با گرذ ڕوێو قازانێوه‌ حه‌لیم بسانوو و بنیشوه‌ره‌ ‌ گرذی بوه‌روو !

 یه‌رۆمینشا که‌ کوڕێوی جوان بێ کوچێو مدراره‌ و مینگێوش که‌رذ و سوور بیه‌وه‌ و چه‌رمه‌ بیه‌وه‌ و هیچش نه‌وات. واتشا ده‌ی واچه‌ بزامێ قسۆ دڵوو تۆ چێشه‌نه‌ ؟ ماچۆ: وه‌ڵڵا من نه‌ پیا‌و گێڵه‌یه‌نا و نه‌ پیا‌و له‌مێ ! ته‌نیا ئاواتم ئانه‌نه‌ ژه‌نه‌کۆ شا عه‌باسی ژنۆ من بیه‌یا ئێتر هیچم جه‌ خوذای گه‌رک نه‌بێ !. تا جوانه‌که‌ی ئی قسێشه‌ که‌رذه،‌ وه‌زیره‌که‌ دیا په‌ی شا عه‌باسی ، به‌ڵام شا عه‌باس وێش لێڵش نه‌که‌رذ و ده‌سشا که‌رذ خوه‌ی و قسێ وه‌شێ که‌رذه‌ی تا نزیکی ساحبی. شۆنیه‌ره‌ گرذ که‌س لواوه‌ په‌ی یانه‌و وێش و شا عه‌باس و وه‌زیریچ لوه‌یوه‌ په‌ی کاخێ .

سه‌به‌یش، شا عه‌باس به‌ وه‌زیره‌که‌یش واتش به‌ نام و نیشان کیانه‌ با ئا یه‌ره‌ نه‌فه‌ره‌یه‌ بارا په‌ی ئێگه‌ی . سه‌روازێ لوه‌ی و گێڵه‌ی تا یۆسێشاوه‌ و ئارذێشا . واتش ئه‌وه‌ڵ پیره‌که‌ی باردێ ، ئارذشا واتش تۆ پیه‌یوی ژیره‌نی و ئانا ئه‌سپ و ئانا زه‌ڕ لوه‌ به‌ دڵوو وێت گێڵه‌ . شۆنیشه‌ره‌ کابرای له‌م زلشا ئارذ واتش : ئانا قازانێوه‌ حه‌لیم ئننه‌ بوه‌ره‌ تا ته‌قیه‌وه‌!!

نۆبه‌و جوانه‌که‌ی یاوا . شا عه‌باس واتش : ئه‌رێ براکه‌م ژه‌نیت هه‌نه‌ ؟ ئاذیچ ماچۆ ئه‌رێ وه‌ڵڵا هه‌نه‌م . جا شا عه‌باس ده‌سوورش دا بلا دڤێ هێڵێ بارا، یۆشا ره‌نگ کریا بۆ و ئه‌ویچشا هه‌ر هێڵێوی ساذه‌ بۆ . ئارذێشا و واتش دا ئا دڤه‌ هێڵه‌یه‌ ماڕه‌ . کابرایچ هێڵه‌کێش ماڕه‌ی. واتش چێش بێ دلێشانه‌ ؟ کابرایچ ماچۆ ده‌ی قوربان هه‌ر ئانه‌ که‌ مشیۆم دلێ هێڵه‌ینه‌ بۆ . واتش ده‌ی سا خاس بزانه‌ ئا ڕه‌نگ کریا ژه‌نه‌کۆ منه‌نه‌ که‌ جلێ زه‌ریفێ و ڕه‌نگاوڕه‌نگێش که‌رذێنێنه‌ و تڵاش که‌رذه‌ن وێشه‌ره‌ و ئا هێڵه‌ ساذه‌یچه‌ ژه‌نه‌کۆ تۆنه‌ ، که‌ مذیه‌یشا پۆنه‌ ئه‌جۆت هێڵه‌ ڕه‌نگ کریاکه‌ چێوێو ته‌را، به‌ڵام که‌ ماڕیشا وینی هه‌رڤێ یه‌ک چێوا . تۆیچ بزانه‌ ژه‌نه‌کۆ من و ژه‌نه‌کۆ تۆ هیچ فه‌رقێوشا نیا و ئانه‌ که‌ تۆ ئه‌جۆت ژه‌نه‌کۆ من زه‌ریفته‌ره‌نه‌ ، ته‌نیا وه‌روو ئانه‌یه‌نه‌ که‌ جلێ زه‌ریفێش ئینه‌ی پۆره‌ . لوه‌ قه‌ذروو ژه‌نه‌کێت بزانه‌ و پێوه‌ره‌ به‌ شاذی بژیودێ.

***

سه‌رچه‌مه‌ : سرزمین قصه‌ها ، اسماعیل زرعی

هۆرگێڵنای جه‌ فارسی به‌ هه‌ورامی : عبدوڵڵا حه‌بیبی