یانه‌و یادیشه‌نه هه‌زاران چراوێ گڕای گڕا/ داریوش ڕه‌حمانی
یانه‌و یادیشه‌نه هه‌زاران چراوێ گڕای گڕا
یه‌کساڵ دماو کوچوو زینه‌یاد محه‌ممه‌د مسته‌فازاده‌ی په‌یام ئاوه‌روو هۆرامانی جه ویه‌روو زوان و فه‌رهه‌نگینه تاوه‌و وێ ئاگاهی، ئاگاهی زوان ئه‌دایی، باوه‌ڕ به وێپایی زوان و فه‌رهه‌نگی هۆرامی سه‌رانسه‌روو هۆرامانیش گێرته‌نه‌ره و "زوانی هۆرامی و دنیای مودێڕن" پێوه ئاشتیشا که‌رده‌ن. ئودیسه‌و پروسه‌و ئاگاهی بێ ئه‌وه‌گێڵه‌ره‌ن. ئی تاوێ مه‌نه‌نش بونه به لافاوه‌ی رێخه به‌ئاره به‌ڵام هه‌ر ئه‌چی بنه‌رانه فره‌و ده‌سا و که‌ساش وسته‌نه‌نه دلێ ویه‌رده‌و بێشعوری و بێ ئاوه‌زی و له‌مه‌مانێچ وسته‌ن دلێ ئه‌وته‌ر ئێنسانه قه‌ساله‌ینه هۆرامیه‌کاره. ئی قه‌ساله‌ینانه خه‌تی ئیشتیباشا وه‌نه‌بیوه. دوور بو جه فامی ئه‌گه‌ر ئاوه‌زشا بیه‌بو و زانابوشا و بزانانه زه‌رووره‌توو روحوو زه‌ما‌نه‌ی چێش بیه‌ن و چێشه‌ن. ئی که‌سانه و ئی ده‌سانه پووشوو هه‌وڵه‌جنانێ زه‌ڕ و واینێ. هه‌ر یاگیه‌نه مه‌نافێعشا واسته‌بو و بوازو پاگه‌ره شه‌نه و هه‌ر کوگه‌نه زه‌ڕ بیه‌بو ئاگه‌شانه سه‌ره‌نگ و وێچن که‌رده‌ن. جمیاوه‌و ئه‌وه‌ژیوای زوان، ویه‌رده، فه‌رهه‌نگ و ژیواروو هۆرامانی به جوریه وه‌ره‌ش گێرتێنه و خه‌ڵک و دڵسوزاو هۆرامانی پاسه ئاماینێ پیرای و پارێزنایی زوان و فه‌رهه‌نگه‌که‌یشاوه که دوس و نه‌یار سه‌ره‌شا سڕ مه‌نه‌ن. چه‌پوانه‌و حه‌زوو ناحه‌زا و دماو یه‌ک قه‌ڕن بێده‌نگی و چیرپا وسته‌و ویه‌رده و فه‌رهه‌نگو هۆرامانی و بێ کێبیه‌که‌رده‌ی ئینسانی هۆرامی زوانی به هیمه‌ت و لێره‌ی تاقه‌ت پرووکنوو دڵسوزاو ئی فه‌رهه‌نگه‌یه ڕاو هۆرامانی وه‌شه بیه‌نه و خاسی و خراوی که‌وته‌ن وه‌روو چه‌ما و سارایی. په‌ی خه‌ڵکه‌‌که‌ی و ئینسانه به‌ئاوه‌زه‌کا روشنوه بیه‌ن ئه‌گه‌ر مدرامان و موبارێزیه جه خزمه‌توو فه‌رهه‌نگ و ژیواروو مێلله‌تیه‌نه نه‌بو و ئا موبارێزه نه‌بونه به نوونگه‌و وه‌ڵکه‌وته‌یی زوان و فه‌رهه‌نگه‌که‌یش و هه‌رپاسه حورمه‌ت و ئابروی ئێنسانی ئێنسانه‌کا نه‌پارێزنونه هیچ ئیژاییه‌ش نیه‌ن و په‌ی هیچکه‌سی هه‌قانییه‌تش ناورده‌ن و نمارونه. ویه‌رده(تاریخ) به ده‌سینه‌و ناسیوناڵیسمی ناهۆرامی خه‌ریک بێ هۆرامانی پسه‌و زوان، فه‌رهه‌نگ و ژیواریه ئه‌نتیک و میراسوو به‌شه‌ریه‌تی بسپارو به گڵگو و مووزه‌و ویه‌ر‌ده‌ژناسی به‌ڵام ئا پروسه وه‌رش گیریا و که‌ڵه‌که‌کێ وڕاینه‌ره. ئا گرده غه‌در و ناهه‌قیه که جه تاریخوو ئارۆینه ئامان ملوو هۆرامانیره بیه‌ن بونیه په‌ی ئاگاهی و وێ ئاگاهی هۆرامی زوانه‌کا. ئارو هه‌مدیسان کێبیه یا هووییه‌توو هۆرامانی توه‌ش گێرتێنه‌وه. یانی وێ ئاگاهی تاقی و جه‌می جه‌باره‌و ئانه‌یه هۆرامیێ کێنێ، چێشێبێنێ و ئه‌شو چه‌نییێ با بیه‌ن به باسواتوو (دیسکورس، گفتمان) جه‌م و جه‌له‌سا، ورکه‌و یانه‌کا، جوانه‌کا و گردوو جه‌ماوه‌روو هۆرامانی. ئا زهمانه ویه‌رد ئێنسانی به‌ئاوه‌زی هۆرامی زوان کڵاوه بنریو سه‌ره‌ش و گنو شونی ناسیوناڵیسمی ناهۆرامی و جه چه‌م، ده‌لاقه و وه‌رهه‌ڵاو ئادیوه ته‌ماشاوه دنیای که‌رو. ئا زهمانه گوزه‌ریا چیروو نامێ ئازادیوازی و کوردایه‌تینه زوان و فه‌رهه‌نگی هۆرامی ژینوساید کریونه و بتاوناشوه و نامی پروسه‌که‌ی بنریو زوان و فه‌رهه‌نگی هامبه‌ش و یه‌کگرتووی کوردی و که‌س نه‌زانو و ده‌نگ نه‌که‌رونه. ئه‌ڵبه‌ته تا بیه‌ن هه‌رپاسه بیه‌ن و جه گردوو دنیاینه ئینسانه فندامنتاڵه‌کا، وشگه مه‌ژگه‌گا و ناسیوناڵیسمی نه‌رێنی و هێرشکه‌ر به مه‌یڵوو وێشا گه‌ز و پیمانه مه‌که‌را. کوشته‌و ئینسانا به‌لاشاوه چیویه ته‌بێعین و نامێش مه‌نیا ئازادیوازی و موبارێزه وه‌لێکانێ چێویه پسه‌و ئه‌وه‌ژیوای زوان و فه‌رهه‌نگێوی چن هه‌زارساڵه‌ی به ناهه‌ق و ناته‌بێعی مه‌زانا و نامێش مه‌نیا ئاژاولێ و دماکه‌وته‌یی. په‌وکه‌تێ په‌ی دڵسوزاو هۆرامانی و ئا که‌سانه که به‌دڵ و به‌فام هه‌رمانه مه‌که‌ران باشته‌ره‌ن جه هه‌ر جوره ململانی، قسه و باس و باسوات چه‌نی ئێنسانه شۆوینیسته‌کا، هۆرامیه بێ لێره، مه‌نافێعواز و حێزبیه‌کا و چا هۆرامیانه که به زه‌ڕ، پله و پایه‌یی سیاسی و ده‌سه‌ڵات په‌شتیشا بینیانه‌وه دووری که‌را، وه‌ختشا به‌هه‌ده‌ر نه‌دا و وێشا نه‌وزان دلێ گێجاوه‌و که‌ڵه‌که‌کاشاوه.
فه‌رهه‌نگی - ئهدهبی