ئینسانی هەورامی جە ڕاوینوو نویسەروو گەورەو هەورامانی نەمر محەمەد مستەفازادە

ئینسانی هەورامی جە ڕاوینوو نویسەروو گەورەو هەورامانی نەمر محەمەد مستەفازادە

نویسەر: ژیار سڵامەتیان

25ئارگاو1392ڕۆجیاری

مەریوان

محەمەد مستەفا زادە نویسەروو هەرقەتینوو زوان و فەرهەنگوو هەورامانی ساڵەو1349کۆچی ڕۆجیاری جە شاروو نودشەینە چەمێش ترووکناینە دنیا، بە داخەوە  جە26 ئارگاو ساڵۆ1391 بە هۆکاروو سەکتەی قەلبی پەی هەتا هەتاین ماڵئاواییش جە ژیوای کەرد. ئی کەسایەتیە ویربەرزە ساحیبوو یەرێ بەرویر و چنها مەقالێ سەروو زوان وفەرهەنگوو هەورامانین. نامێ بەرویرەکاش "زوانی هۆرامی و دنیای مدڕن چاپ1389" نامە نویسەی بە زوانی هۆرامی 1391" زوانوو ژیوای1392"

ادامه نوشته

مه‌حاكمه‌و به‌قوو قه‌فه‌سی/فه‌تحوڵڵا ره‌زایی

* مه‌حاكمه‌و به‌قوو قه‌فه‌سی:

حه‌ر پاسه‌ گردێما مزانمێ به‌قوو قه‌فه‌سی جه‌ لاو فره‌و كه‌ساوه به‌ تایبه‌ت شاعێر و نویسه‌راوه، تۆمه‌تبارا به‌ خیانه‌ت كه‌رده‌ی و برا كوشته‌ی و فره‌و چێوایته‌ریچ، به‌ڵام تا ئیسه‌ هیچ كه‌سی مه‌حاكمه نه‌كه‌رده‌ن و هه‌ر كه‌س به‌ مه‌یلوو وێش بۆختانێوه‌ش په‌ی تاشۆ و به‌ تاوانبارش مزانۆ؛ و هه‌میشه ‌و دایم جه‌ گرد یاگێوه‌نه پێسه‌و نموونه‌و خیانه‌تكارێوی گه‌وره‌ی مژناسیۆ و نامێش بریۆ!

ئیسه‌ بژنه‌ودێ مه‌حاكمه‌و به‌قوو قه‌فه‌سی:

شكات كه‌ر: ئاوه‌ز

تۆمه‌تبار: به‌قوو قه‌فه‌سی

قازی: ویژدان

تارێخ: 18/10/1392 ك.ڕ

په‌رس: تۆ تۆمه‌تباره‌نی به‌ برا كوشته‌ی و خیانه‌ت كه‌رده‌ی به قه‌وم و كه‌س و كاریت؛ ئایا ئی تاوانێ گێری گه‌رده‌ن؟

جواب: نه‌خه‌یر. من بێ تاوانه‌نا و عه‌سڵه‌ن ئی تۆمه‌تێمه قبووڵێ نیه‌نێ و گردێ درۆینێ؛ هه‌رچن «بۆختانه پێسه‌نه خه‌ڵوزی یا سۆچنۆ یا سیاو كه‌رۆوه»؛ به‌ڵام تۆ ته‌ماشه‌ كه‌ره‌ بێ ئانه‌یه‌ من مه‌حاكمه كه‌را و یا ویژدانیشا كه‌را قازی، بڕێو تومه‌تێشا په‌ی وه‌شێ كه‌رده‌نا،  ئننه زلێ و قورسێنێ ئه‌ر بنیه‌یشا سه‌روو كۆ شاهۆیه‌و وه‌رگه‌شا مه‌گێرۆ و شه‌ق شه‌ق بۆ!

په‌رس: كریۆ بێ تاوانی وێت په‌یما سه‌له‌منی؟

جواب: به‌ڵێ، گۆش گێره تا باسوو بێ تاوانی وێم خاس شی كه‌روه‌ په‌یتا، چن ساڵێ چی وه‌ڵته‌ر تازه جه هێڵه‌نه به‌رئامه‌بێنێ و هاگام جه دنیای نه‌بێ، بێ ڕه‌حم و مروه‌تێو ئاما منش جه ئه‌ذایم جیا كه‌رداوه و به‌ ئه‌سیری به‌رداش؛ به‌ زوانی ته‌ڕ كڵاوه‌ش نیا سه‌ره‌م و ده‌سه‌مۆ و ئالووذه‌و قه‌فه‌سیش كه‌ردا و ئاذ بی ئاغه‌ و منیچ نۆكه‌ر، به‌ باڤوو دڵوو وێش په‌روه‌رده‌ش كه‌ردا، و جه مه‌دره‌سه‌و وێشه‌نه ده‌رسش دانی و یاونانیش په‌نه‌، و گرد یاگێوه‌نه به‌ زه‌ریفی و ده‌نگ وه‌شی من فه‌خر كه‌رێ.

ڕوێو جه‌ ڕوا په‌ی ئه‌وه‌ڵین جاری ئاغه‌م وێش پێچاوه و تفه‌نگش كه‌رد شانه و قه‌فه‌سه‌كه‌و منش نیا دلێ تۆشه‌به‌رێوه چه‌رمێ و هۆرش گێرته و كه‌وت ڕا؛ فره‌ش په‌نه‌ نه‌شی یاوه‌یمێ قه‌ذپاڵێوی وه‌ش و ڕه‌نگینی؛ ئاغه پیشێوش دا بڕێو چنیش شان و باڵوو منه‌ره و جگه‌رێوش كێشا و ئیجا قه‌فه‌سه‌كه‌و منش جه دلێگروو دره‌ختێویه‌نه خاس پۆژناره‌ و وێچش لوا دلێ كۆڵیته‌كه‌یش و بێ ده‌نگ و چركه ماتینه‌ش دا؛ من سه‌ره‌م سڕ مه‌نه‌بێ جه‌ هه‌رمانه‌كێش و حاڵیم نه‌بێ قه‌رارا چێش قۆمیۆ؛ وه‌ختێو خاس گۆشم دا به‌ ده‌ور و به‌ریم؛ مذیه‌و جه كه‌شه‌كاوه ژه‌ره‌ژێ خه‌ریكێنێ به‌ ئازاذی و سه‌روه‌شی موانای موانا و شاذی كه‌را؛ عاشق و شه‌یذاو ژیوای ژه‌ره‌ژه‌كاو كه‌شی بیانی و ئێتر چا وه‌خته‌نه ماناو ئازاذیم زانا و پێسه‌و شێتی زوو ده‌سم كه‌رد به‌ وانای تا بزانام په‌نه و به‌یا جه‌ ده‌سوو ئاغه‌یمه‌و نه‌جاتم بذا و منیچ پێسه‌و ئاذیشا جه سه‌ربه‌رزه‌كاوه به‌ ئازاذی بژیڤوو؛ به‌ڵام وه‌ختێو ژه‌ره‌ژه‌كێ كه‌شی ئامای فریامه‌و تا نه‌جاتم بذا؛ وێشا گرفتارێ فێڵ و ته‌ڵه‌كه‌و ئاغه‌ی ڕاوكه‌ری بیێ و بێ گونا و تاوان گیانشا جه‌ ده‌س دا و ئاغه به‌ مه‌راموو وێش یاوا و خه‌تاكێچ ساویا سه‌ره‌و منه‌ره! به‌ڵام ئومێذم بێ كه هه‌رگیز «مانگه مه‌مانۆ جه‌ په‌شته‌و هه‌وریه‌نه» و ڕوێو مه‌ی وه‌ره‌و بێ تاوانی من ڕۆشن بۆوه.

په‌رس: ده‌ی وه‌ختێو په‌ی ئه‌وه‌ڵین جاری زانات هه‌رمانه‌كێت بۆ به‌ سه‌به‌بوو برا كوشته‌ی، چی درێژه‌ت په‌نه دا و چی بێ قه‌وڵی ئاغه‌یت نه‌كه‌ردت؟

جواب: ڕاسا، په‌یم ڕۆشن بیه‌بێوه كه ئاغه‌م منش په‌ی مه‌راموو وێش په‌روه‌رده‌ كه‌رده‌نا، به‌ڵام ئێتر درێژه دای به‌ هه‌رمانه‌كێ جه‌ ده‌سوو مننه نه‌مه‌نێبێ و هه‌رچی كه‌رێنێ و كۆشێنێ نه‌تاوێنێ و نه‌زانێنێ چه‌نی وێم جه‌ ده‌سوو ئاغه‌ی بێ ڕه‌حمیه‌و نه‌جات بذه‌و تا نه‌كه‌رۆم تێڵاو ده‌سیش په‌ی برا كوشته‌ی؛ ئاذ جه‌ من ژیرته‌ر و زرنگته‌ر بێ و گرد جارێو به‌ فێڵ و ته‌ڵه‌كه خه‌ڵه‌تنێم و هه‌رمانه‌كێم په‌نه‌ كه‌رێ. حه‌ر پێسه‌و تلیاك وه‌ری عاذه‌تش په‌نه كه‌رده‌ بێنێ و هیچ ده‌سه‌ڵاتێوم نه‌بێ.

په‌رس: چی جه ویروو ئانه‌یه‌نه نه‌بیه‌نی به‌ جۆرێو وێت جه ده‌سوو ئاغه‌یته‌و نه‌جات بذه‌ی و بلی به‌ ئازاذی بژیوی؟

جواب: په‌رسیارێوی عالت كه‌رد؛ ده‌ی وه‌ختێو من ته‌ماشه‌ كه‌رێنێ و وینێنێ كه: شێر، پاڵنگ، فیل، داڵ، هه‌ڵۆ، باز و فره‌و گیاندارای ته‌ری پا گردوو توانایه‌و ئه‌سیروو ده‌سوو بڕێو جه ئێنسانه فێڵباز و بێ ڕه‌حمه‌كانێ و نه‌بێنێ جه ویروو ئانه‌یه‌نه وێشا نه‌جات بذا و یا نه‌تاوێنێ وێشا نه‌جات بذا! ئێتر من هه‌رگیز ئومێذێوم نه‌بێ بتاوو وێم ئازاذ كه‌روو؛ هه‌ڵبه‌ت چن كه‌ڕه‌تێو دڵم په‌و بێ به‌ فێڵ و ته‌ڵه‌كه وێم نه‌جات بذه‌و، به‌ڵام ئاذ جه‌ من ژیرته‌ر بێ و هه‌رگیز نه‌تاوام كڵاوه بنیه‌و سه‌ره‌ش و ئێتر وازم ئاورد و مه‌جبوور بیا پا شێوه درێژه‌ بذه‌و به ژیوای خه‌فه‌تباریم و دڵم وه‌ش كه‌روو پی واته‌یه كه: «خوذا جه سولتان مه‌حمووذی گه‌وره‌ته‌را».

په‌رس: ده‌ی خۆ ئا شێر و پالنگه كه تۆ نامێشا به‌ری تاوانبارێنێ، چوون خیره‌تشا جه‌ ده‌س دان و جه‌ بۆنه‌و دوێ پێشه ڕه‌قاوه‌ و تیكێو گوشته‌ گه‌نایه‌و بیێنێ نۆكه‌ر و هه‌رمانبه‌رێ ئاغه‌یشا؛ پاسه‌ بزانوو تۆیچ جه‌ بۆنه‌و دوێ گوڵێ تاڵشكی و مشتێو دانێ، بیه‌نی تێڵاو ده‌سوو بێگانه‌ی؛ ئه‌ر ماچی پاسه نیا، ده‌لیله‌ت چێشه‌نه؟

جواب: هه‌ر چن تۆ ئا شێر و پاڵنگه‌یه ته‌خسیربار و بێ خیره‌ت مزانی، به‌ڵام به‌ باوه‌ڕوو من ئاذێچێ بێ گوناینێ و جه وه‌راوه‌روو فێڵ و ته‌ڵه‌كه‌و فێڵبازه بێ ڕه‌حم و مروه‌ته‌كاوه هیچ ده‌سه‌ڵاتێوشا نیا.

به‌شه‌ر ساحیبوو ئاوه‌ز و عێلم و شعووریا، تا ڕادێو كه ده‌سه‌ڵاتش هه‌ن و متاوۆ: وه‌ڵاتێو ئاوذان كه‌رۆوه؛ ئاسمانه‌نه گێڵۆ؛ چیروو زه‌مینی وشكنۆ؛ سه‌روو ئاوێوه یانێ كه‌رۆوه؛ ته‌بێعه‌تی پارێزنۆ؛ ته‌یاره، ماشین، برق، ته‌له‌فوون و... وه‌شێ كه‌رۆ؛ قازانجش بۆ؛ خزمه‌تكار بۆ؛ و.... و به‌ پێچه‌وانه‌یچه‌و متاوۆ: وه‌ڵاتێو وێران كه‌رۆ؛ ته‌بێعه‌تی جه‌ به‌ین به‌رۆ؛ ئاسمان و زه‌مینی پیس و پۆخڵ كه‌رۆ؛ زڵم و زۆر كه‌رۆ؛ گێانداره‌كاو كه‌شی ئه‌سیرێ كه‌رۆ؛ و....

ده‌ی وه‌ختێو پاسه‌نه، ویر و زۆر و ده‌سه‌ڵاتوو من و گردوو ئاژه‌ڵه‌كاو كه‌شی جه وه‌راوه‌روو زڵم و زۆر و فێڵ و ته‌ڵه‌كه‌و ئێنسانه ناله‌باره‌كاوه، چێش متاوۆ بۆ؟ په‌ی دما جاری ماچوو من بێ تاوانه‌نا؛ به‌ڵام  «گه‌رده‌ن جه مووی باریكته‌ر»، ڕازی به‌ حوكموو قازیه‌نا.  

په‌رس و جۆ ته‌مامیا .....

حكموو قازی: به‌ پاو قانوونی؛ به‌قوو قه‌فه‌سی جه گردوو تۆمه‌ته‌كا، پاك و بێ گونا و بێ تاوانا و چی تارێخه‌و لای(18/10/1392ك.ڕ)، هه‌ر یاگێو بلۆ و هه‌ر جۆرێو مه‌یلشا بژیڤۆ ئازاذا و هیچ كه‌سیچ حه‌قش نیا به‌ خرابه نامێش به‌رۆ؛ به‌ڵام ئاغه‌ی ڕاوكه‌ر تاوانبارا و مشیۆ بذریۆ ده‌سوو قانوونی تا مه‌حكه‌مه‌ كریۆ و به‌سزاو وێش بیاڤۆ. ڕاسا «بێ گونا تا پاو داری ملۆ به‌ڵام هه‌رگیز مه‌لۆ سه‌روو داری»

 

فه‌تحوڵڵا ره‌زایی

ئه‌ر ده‌نگ که‌ری دە‌نگاوه‌نه،ده‌نگیچ مه‌که‌ری په‌نگاوه‌نه!/هۆمایون محه‌مه‌دنژاد

وه‌ڵینه

هه‌رمان و مانیای په‌ی زوان و فه‌رهه‌نگ و نه‌ته‌وه جه هه‌ر وه‌ڵاتێوه‌نه مایه‌و شانازی و یاگێو ده‌س‌وه‌شانه‌و و چپڵه‌کواینه٬به‌ڵام برێو جار؛سه‌رسامی و سه‌رسرمه‌نه‌ی و ویرکه‌رده‌ی جه چن خاڵێ و قسێ بێ قیمه‌تێ٬ڵاڵی ماروو په‌ی زوانی و گڕی ماروو په‌ی ده‌نگی و که‌ڕی ماروو په‌ی گۆشی!!.

یوو ئه‌چی زوانا٬زوانی هۆرامیا که جه ویه‌رده‌نه تائیسه به سه‌رئاماکا و شانازی زوان و ئه‌رکوو پارێزنایش جه دمارۆنه باس کریۆ.

زوانی هۆرامی یوو جه زوانه‌کاو هند و ئۆرووپایا که ژیواش جه ئێرانه‌نه و مه‌حاڵوو کۆردێستانه‌نه بیه‌ن٬که ویه‌ردیوی فره دوور و بنه‌ره‌ت دارش هه‌ن و تاومێ واچمی:زوانیوی کۆن و دیارده‌و هه‌زاران ساڵین.

به پاو به‌ڵگه‌و ویه‌رده‌و کۆرده‌واری ئی زوانه٬زوانوو ره‌سمی و نویسته‌ی جه کۆردستانی قه‌دیم بیه‌ن وزوانوو حاکێماو وه‌ختوو کۆردی پێسه‌و ئه‌رده‌ڵانیه‌کا و زوانوو شێعرو شاعێرا و نویسه‌ره‌کاو کۆرده‌واری جه هۆرامان تا سنه‌ێ ئه‌رده‌ڵان تا کرماشان و ئیلام و لۆرستان و تا ئه‌رسه‌نجانوو تۆرکیه‌ی به زوانی هۆرامی(هه‌ورامی)- گۆرانی-ماچۆ-زازا(زازاکی)ئه‌ژناسیان‌؛وه‌ش‌ته‌رین٬ خاس‌ته‌رین٬شیرین‌‌ته‌رین؛شێعر٬وتاروپه‌خشانێ ئه‌پی زوانه‌یه نویسیەنێ.
شاعێری گه‌ورێ هۆرامانی پێسه‌و:مامۆسابێسارانی - سه‌یدی‌هۆرامی - میرزا عه‌بدۆلقادری‌پاوه‌یی - پیرشالیاری‌هۆرامی - میرزاشه‌فیع‌پاوه‌یی -مه‌ڵاخدری رواری-مه‌ڵاحه‌سنی دزلیی-وه‌لی‌دێوانه و خانای قۆبادی و ئه‌ڵماس خان که‌ندوله‌یی و‌...
ادامه نوشته

ئینسانی گەورە بەرژەوەندی کۆمەڵگای فرەتەر گرنگا لاشۆ تا بەرژەوەندی تاکی/ژیار سڵامەتیان

ئینسانی گەورە بەرژەوەندی کۆمەڵگای فرەتەر گرنگا لاشۆ تا بەرژەوەندی تاکی،

کتاب آئین پژوهش دکتر امیرحسین آریان پور(کتاب راهنما)

 نویسەر: ژیار سڵامەتیان

7وو ئارگاو1392ڕۆجیاری. مەریوان

ئارۆ واچمێ نەواچمێ، بڕێ خەڵکما هەن، کە فەقەت هەن شۆنۆ بەرژەوەندی تاکی و بنەماڵەیی وێشۆ، و کۆمەڵاگای و خەڵکوو ئا کۆمەڵگایشە فەقەت پەی بەرژەوەندی تاکی گەرەکا، تا پاذیشاوە وێش یاونۆ بە چڵەپۆپۆ داروو یاوگەیش، بەڵام جە وەراوەروو ئی جۆرە ئینساناوە، بڕێ تەر ئینسانێما هەنێ کە لەشوو وێشا پسەو بەشێ جە کۆمەڵگای لەیەک مذاوە، و پا باوەڕەنێ کە زەرەر و بەرژەوەندی کۆمەڵاگاکەیشا پسەنە، زەرەر و بەرژەوەندی وێشا، ئیسە کە ئینەما پەی بەرکۆت، گەرەکما بڕێ خسڵەتوو ئی بنیاذماتا پەی بەر وزوو

ادامه نوشته

فه‌رهه‌نگی باخه‌ڵی "گه‌شاوه‌ز"ی

فه‌رهه‌نگی باخه‌ڵی گه‌شاوه‌زی نویسته‌و کاک کوورش ئه‌مینی. په‌ی هه‌ره‌گێرته‌یش سه‌روو ئی لینکوو واریه‌وه‌‌ کلیک که‌ردێ.لازما واچیۆ که‌ ئی فه‌رهه‌نگه‌ وه‌ڵێ فه‌وتوو زیننه‌یاذ "کاک موحه‌ممه‌د موسته‌فا زاده‌"یه‌نه‌ نویسیان و تایپ که‌ریان و ئاذیچ یۆ جه‌ ویراستاره‌کاش بیه‌ن.

هه‌ره‌گێرته‌ی

دمانویس: وه‌شه‌ویسێو جه‌ نه‌زه‌رێ خسووسیه‌نه‌ نویسه‌نش که‌ به‌ یاگۆ "هه‌ره‌ گێرته‌ی" مشیایا نویسایام " هۆرگێرته‌ی". به‌ڵام "هه‌ره‌گێرته‌ی" به‌ یاگۆ "دانلۆد"یا و هه‌ر پاسه‌ درۆسا که‌ نویسه‌نما. چه‌نی ده‌س وه‌شی په‌ی ئا وه‌شه‌ویسیه‌.

هاگاذاری و نزانیێو په‌ی ئازیزاو هه‌ورامانی

به هه‌وڵ و ته‌قالاو بڕیو ئازیزا و هامکاری بێ درێخوو هه‌فته‌نامه‌و سیروانی ئیسه و لا (تاریخوو 30 مانگۆ که‌ڵه‌هه‌رزی) گرد حه‌فتێو بابه‌تێو به زوانی هه‌ورامی ستوونۆ «ده‌لاقه‌و ئاوه‌ز»وو ئی حه‌فته نامه‌ینه وه‌ڵا کریۆوه. چا ئازیزا که گه‌ره‌کشانا بابه‌ته‌که‌شا چاپ و وه‌ڵا کریۆوه، داواکارێنمی به فونتی یونی کورد تا 600 که‌لیمێ (ئه‌ژماروو که‌لیمه‌کا، دلێ زه‌مینه‌و wordیه‌نه ده‌سی چه‌پوو لای وارینوو لاپه‌ڕه‌که‌ینه نویسیان) بابه‌ته‌که‌یشا کیانا پی ئیمه‌یله. amini.koorosh@yahoo.com